Co to w ogóle jest kwadrat wzmocnień?

Kwadrat wzmocnień to graficzny sposób przedstawienia czterech sposobów wpływania na zachowanie psa. Sposoby te zaobserwował u zwierząt i opisał Burrhus Frederic Skinner (amerykański psycholog) w latach 40. XX wieku. W późniejszym czasie, sposoby te zostały graficznie przedstawione w formie kwadratu, by ułatwić edukację (tego nie zrobił już Skinner).

Każdy z tych sposobów działa w innym celu i w inny sposób. Mądre szkolenie polega na tym, żeby rozumieć, kiedy i po co używamy danego rodzaju komunikatu.

Brzmi to bardzo naukowo, ale naprawdę jest bardzo proste!

Wszystko opiera się na dwóch pytaniach:

1. Czy chcemy, aby dane zachowanie pojawiało się częściej czy rzadziej?

• częściej: wzmocnienie
• rzadziej: wygaszenie‍

2. Czy nasza reakcja polega na dodaniu, czy zabraniu czegoś?

• dodanie: pozytywne
• zabranie: negatywne
  

W efekcie powstają cztery sposoby wpływania na zachowanie psa - cztery możliwości modyfikacji tego zachowania:

1. Pozytywne wzmocnienie (R+)
2. Negatywne wzmocnienie (R-)
3. Pozytywne wygaszenie (P+)
4. Negatywne wygaszenie (P-)

Pozytywne wzmocnienie (R+)

To najprostsza i najprzyjemniejsza forma nauki. Najlepsza do uczenia nowych zachowań, współpracy z człowiekiem i budowania motywacji do pracy.

Pozytywne wzmocnienie polega na ‍daniu psy czegoś, czego pragnie (nagrody), kiedy wykona pożądane zachowanie, aby wykonywał je częściej i chętniej.

Nagroda to coś, czego Twój pies naprawdę chce - może być to jedzenie, smakołyk, zabawka, zabawa, nagroda socjalna (głaski, pochwała)... Każdy pies lubi coś innego.

Przykłady:

• ‍Wydajesz psu nagrodę, kiedy usiądzie.
• Rodzice kupują dziecku wymarzony prezent na koniec roku szkolnego za dobre wyniki w nauce.

Pozytywne wzmocnienie to fundament szkolenia, który uczy się psa, że współpraca z człowiekiem przynosi dobre rzeczy. Daje też dużo pozytywnych emocji i pobudza psa.

Negatywne wzmocnienie (R-)

Negatywne wzmonienie także dobrze sprawdza się do nauki zachowań, ale nie buduje tak wysokiej motywacji jak wzmocnienie pozytywne. Rozwija u psa pewność siebie, spokój i uczy myślenia.

Negatywne wzmocnienie to ‍mały dyskomfort, który mija w momencie wykonania pożądanego zachowania.

To bardzo subtelny bodziec, który znika, kiedy pies wykonuje zadanie - momentem wzmocnienia jest więc moment ustąpienia dyskomfortu.

Przykłady:

• ‍Dajesz delikatny nacisk na smycz, który ustaje, gdy pies pójdzie w pożądanym kierunku.
• Auto przestaje "pikać", gdy zapniesz pasy.

Pozytywne wygaszenie (P+)

Pozytywne wygaszenie służy do oduczania niepożądanych zachowań. To najbardziej nierozumiana część kwadratu, często błędnie łączona z brutalnością i znęcaniem się nad zwierzętami.

Prawidłowo zastosowana korekta ma być czytelna, krótka i najmniejsza, jaką pies jest w stanie zrozumieć.

Przykłady:

• Fafik (pies) zbliża się do Aresa (drugiego psa, który nie chce kontaktu). Ares informuje, że nie ma ochoty na spotkanie - warczy, podnosi wargę, obniża łeb. Fafik mimo wszystko zbliża się dalej, wchodzi na Aresa, jest natrętny. Ares dystansuje Fafika kłapnięciem zębami. Fafik odchodzi i utrzymuje komfortową dla Aresa odległość.
• Gdy złamiesz przepisy ruchu drogowego, dostajesz mandat.

Negatywne wygaszenie (P-)

Negatywne wygaszenie polega na zabraniu czegoś, na czym psu zależy, aby niepożądane zachowanie ustało (nie opłacało się).

Przykład:

• Gdy pies gryzie dłonie w zabawie - odkładasz zabawkę i przerywasz zabawę.
• Gdy dziecko po raz kolejny przychodzi spóźnione do domu - rodzice zakazują kolejnego wyjścia z przyjaciółmi ("szlaban").
  

Dlaczego kwadrat wzmocnień jest taki ważny?

Kwadrat wzmocnień opisuje komunikację, która zachodzi pomiędzy zwierzętami (pies-pies, a także pies-człowiek) czy pomiędzy zwierzętami a środowiskiem). Jest to naturalna całość, której zwierzęta używają cały czas. Żadna z jego części nie jest zła ani dobra. Rozumiejąc tę całość, jesteśmy w stanie lepiej zrozumieć nasze psy i lepiej się z nimi komunikować.

Kwadrat wzmocnień jest też bardzo ważny w systemie NePoPo®. Jedną z jego podstaw jest podwójne wzmocnienie, czyli połączenie wzmocnienia negatywnego (NePo) i pozytywnego (PoPo). Zgodnie z tą zasadą, drobny dyskomfort prowadzi zwierzę do wykonania oczekiwanego zachowania, wtedy dyskomfort ustaje, a pies dostaje nagrodę (jedzenie, zabawkę itd.).

Gdy pracujemy w taki sposób, pies rozumie, czego od niego oczekujemy, jest zmotywowany (wie, że warto pracować) i czuje sprawczość (wie, jak „wyłączyć” dyskomfort i zdobyć nagrodę). No i lubi pracę z nami, bo rozumie zasady, przewidywalność i korzyści.

Wreszcie, znajomość kwadratu wzmocnień jest podstawą do zrozumienia całego treningu z psem: co robimy, po co i jaki przynosi to efekt.

Najkrótsze możliwe podsumowanie

• R+ = wydanie nagrody → "rób tego więcej"
• R– = ustąpienie dyskomfortu → "wykonaj zachowanie"
• P+ = dodanie korekty → "rób tego mniej"
• P– = zabranie nagrody → "to się nie opłaca"